Niebezpieczne promienie. Jak chronić przed niewidzialnym?

Skóra jest największym narządem naszego ciała. Spełnia wiele istotnych funkcji, które dzieli się na bierne – ochrona oraz czynne – wydzielnicza i czuciowa. Podobnie, jak inne organy, wraz z upływem czasu ulega szkodliwym zmianom. W odróżnieniu od większości narządów, na stan skóry, obok zmian hormonalnych czy diety, wpływa także ekspozycja na środowisko, zwłaszcza promieniowanie UV. Niestety to właśnie promienie słoneczne powodują szereg niekorzystnych zmian w komórkach skóry, które znacznie przyspieszają i nasilają jej starzenie się.

CO SKŁADA SIĘ NA PROMIENIOWANIE UV?

Do Ziemi docierają trzy rodzaje promieniowania – UVA, UVB i UVC. Wpływ na skórę mają dwa pierwsze. Promieniowanie UVA (95%) charakteryzuje się najdłuższą falą i niską energią. Jego natężenie jest stałe przez cały dzień, niezależnie od pogody czy pory roku. Warto wiedzieć, że przenika przez chmury, okna czy szyby samochodowe. Przedostaje się do głębszych warstw skóry, aż do poziomu skóry właściwej, która składa się z tkanki łącznej zwartej, zawierającej włókna kolagenowe i elastynowe. Niekorzystne odziaływania tego pozornie „delikatnego” promieniowania możemy zauważyć dopiero po latach – to właśnie to promieniowanie jest główną przyczyną fotostarzenia się skóry.

Promieniowanie UVB (ok. 5%) – charakteryzujące się krótszą falą, ale większą energią. Z tego powodu w zdecydowanie większym stopniu negatywnie oddziałuje na nasze zdrowie. Jego natężenie jest najwyższe w sezonie letnim, szczególnie w godzinach 10:00-15:00. Ten rodzaj promieniowania nie przenika przez szyby czy chmury. Oddziałuje głównie na warstwę rogową skóry, tylko około 9-14% przedostaje się głębiej. UVB jest odpowiedzialne za powstawanie rumienia posłonecznego. Zawdzięczamy mu piekący kark, czerwone ramiona, spalony nos czy poparzony dekolt.

DLACZEGO NALEŻY UNIKAĆ NADMIERNEJ EKSPOZYCJI SKÓRY NA PROMIENIOWANIE UV?

1. USZKODZENIA SKÓRY POWSTAJĄCE W WARUNKACH STRESU OKSYDACYJNEGO

Stres oksydacyjny to zaburzenie równowagi między wolnymi rodnikami (utleniaczami) a przeciwutleniaczami, prowadzące do uszkodzenia komórek organizmu. Nie można go lekceważyć, ponieważ może przyczynić się do poważnych problemów zdrowotnych.

Niestety zdiagnozowanie stresu oksydacyjnego jest trudne, ponieważ nie ma badań, które jednoznacznie świadczyłyby o jego obecności w organizmie. To, co powinno nas zaniepokoić to: migreny, wysypki na skórze, problemy z trawieniem, zmiany skórne, osłabienie czy bóle mięśni i stawów.

Wysoki poziom utleniaczy jest wrogiem naszej skóry. Wolne rodniki to niestabilne atomy, które uszkadzają włókna kolagenowe i elastynowe, prowadząc do przedwczesnego obumierania komórek, utraty jędrności i sprężystości skóry oraz pojawiania się zmarszczek. Stres oksydacyjny wpływa także bardzo negatywnie na cerę trądzikową – może powodować jej przesuszenie i nasilenie zmian chorobowych.

2. FOTOSTARZENIE SIĘ SKÓRY

Fotostarzenie jest procesem degeneracji i uszkodzeń skóry wywołanych działaniem promieniowania UV. W jego efekcie skóra starzeje się szybciej niż powinna. Wśród objawów fotostarzenia się skóry należy wymienić: zmarszczki (m.in. na czole, w okolicach oczu), zaburzenia pigmentacji skóry (plamy posłoneczne, piegi, ostuda, przebarwienia), zmiany jakości skóry (przesuszenia, utrata sprężystości i elastyczności).

3. NASILENIE TRĄDZIKU

Każdy z nas boryka się z nieestetycznymi naczynkami, rozstępami, znamionami, bliznami czy krostami. Aby zatuszować te niedoskonałości, warto użyć korektora w kolorze skóry. Można go nałożyć za pomocą aplikatora, a następnie wklepać palcem i zblendować – należy dobrze zatrzeć granice pomiędzy kosmetykiem i skórą.

4. WZMOŻONE RYZYKO REAKTYWACJI WIRUSA OPRYSZCZKI

Wirus Herpes simplex, który wywołuje opryszczkę wargową, najchętniej uaktywnia się latem, szczególnie gdy organizm jest przegrzany, a układ immunologiczny osłabiony. O tworzeniu się opryszczki może świadczyć mrowienie, swędzenie lub pieczenie w okolicach ust. Niestety kolejnym etapem jest pojawianie się bolesnych, wypełnionych płynem pęcherzy, które po kilku dniach pękną i pozostawią po sobie ślad w postaci ciemnego strupka.

5. STAN PRZEDNOWOTWOROWY I NOWOTWORY SKÓRY

Promieniowanie UV może uszkadzać kod genetyczny komórek skóry i prowadzić do karcynogenezy, czyli nowotworzenia. Stany przednowotworowe dzielimy na dwie grupy: stany przednowotworowe, gdzie ryzyko powstania raka jest prawie nieuniknione (rogowacenie słoneczne lub starcze, rogowacenie białe, choroba Bowena) i stany potencjalnie sprzyjające rozwojowi nowotworów (blizny pooparzeniowe, przewlekłe owrzodzenia oraz przewlekłe stany zapalne skóry przebiegające z rozrostem naskórka i bliznowaceniem). Zmiany przednowotworowe najczęściej umiejscowione są na odkrytych częściach ciała m.in. twarzy, skórze głowy, dłoniach. W razie pojawiania się niepokojących zmian na skórze należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza

Niestety promieniowanie UV bierze udział w proce­sie powstawania raka skóry:

  • rak podstawnokomórkowy – najczęstszy nowo­twór złośliwy skóry i najczęstszy nowotwór złośli­wy u osób rasy białej. Rośnie przede wszystkim na odkrytych częściach ciała (głowa, szyja), ale może się rozwinąć na dowolnym obszarze, także w ob­rębie błon śluzowych. Rak podstawnokomórkowy w praktyce nie jest źródłem przerzutów i nie zaj­muje węzłów chłonnych;
  • rak kolczystokomórkowy – drugi pod względem częstości występowania nowotwór skóry. Stano­wi 20% wszystkich nowotworów skóry niebędą­cych czerniakami. Rak kolczystokomórkowy to nowotwór o złośliwym charakterze, dotyczący tkanki nabłonkowej płaskiej. Może rozwinąć się w obrębie błon śluzowych lub skóry. W zdecy­dowanej większości przypadków (ok. 80 proc.) lokalizuje się w obrębie głowy i szyi. Dodatkowo wykazuje skłonność do tworzenia przerzutów, w tym zwłaszcza do węzłów chłonnych;
  • czerniak – nowotwór złośliwy skóry, błon śluzo­wych lub błony naczyniowej oka wywodzący się z melanocytów. Najczęściej pojawia się na skó­rze niezmienionej, ale może powstać w obrębie znamion barwnikowych. Podejrzenie czerniaka budzi pojawienie się nowej zmiany przypomi­nającej atypowe znamię lub zmiana wcześniej istniejącego znamienia barwnikowego. Czerniak kwalifikowany jest do nowotworów złośliwych, u niektórych chorych obserwuje się przerzuty do innych organów.

JAK CHRONIĆ SKÓRĘ PRZED PROMIENIOWANIEM UV?

  • W upalne i słoneczne dni, szczególnie latem, warto unikać długotrwałego przebywania na słońcu w godzinach między 10:00 a 15:00.
  • W celu ograniczenia ekspozycji ciała na słońce należy zakładać czapkę z daszkiem lub kapelusz oraz nosić lekkie ubrania (np. lniane, bawełniane) chroniące jak największą powierzchnię ciała.
  • Należy stosować kremy z filtrem, które blokują zarówno promieniowanie UVA, jak i UVB.

CO WARTO WIEDZIEĆ O KREMACH Z FILTRAMI SPF?

1. FILTR SPF, CZYLI CO?

SPF (z ang. Sun Protection Factor) to międzynarodo­wy symbol oznaczający stopień ochrony skóry przed promieniowaniem UVB, czyli tym, które odpowiada za poparzenia słoneczne. Liczby, które widnieją na opakowaniach kosmetyków, określają zdolność ochrony przeciwsłonecznej danego kremu przed szkodliwym działaniem promieniowania i informują nas, ile razy dłużej możemy bezpiecznie przebywać bezpośrednio na słońcu po aplikacji kosmetyku. Im wyższa liczba, tym silniejsza ochrona.

Zgodnie z zaleceniami Komisji Europejskiej rozróżniamy 4 poziomy ochrony:

  • bardzo wysoka ochrona: SPF 50+,
  • wysoka ochrona: SPF 30 i 50,
  • średnia ochrona: SPF 15, 20 i 25,
  • niska ochrona: SPF 6 i 10.

Wybierając kosmetyk przeciwsłoneczny, warto także zwrócić uwagę na to, czy na opakowaniu znajduje się oznaczenie faktoru PA (z ang. The Protection Grade of UVA). PA to pochodzący
z Japonii system określający ochronę przed promieniowaniem UVA.

Produkty przeciwsłoneczne mogą zapewniać następujące poziomy ochrony przed promieniami UVA: PA+, PA++ oraz PA+++. Im więcej plusów, tym wyższa ochrona.

2. JAKĄ OCHRONĘ ZAPEWNIAJĄ FILTRY SPF?

Warto wiedzieć, że nie istnieje kosmetyk, który zatrzymuje w 100% promieniowanie UVB. Jaki procent promieniowania docierającego do naszej skóry blokują filtry?

  • SPF 50 – 98%,
  • SPF 30 – 97%,
  • SPF 20 – 95%,
  • SPF 15 – 93%,
  • SPF 10 – 90%.

3. JAKI POZIOM OCHRONY WYBRAĆ?

Sięgając po kosmetyki na półkach sklepowych, pod uwagę trzeba wziąć przede wszystkim kolor naszej skóry i włosów. Osoby o bardzo jasnej karnacji, mlecznej, z piegami, licznymi znamionami, o włosach jasnych lub rudych, ze skłonnościami do szybkiego powstawania rumienia oraz obarczone ryzykiem pojawienia się raka skóry powinny używać kosmetyków zapewniających wysoką i bardzo wysoką ochronę. Osoby z karnacją jasną bez piegów i z włosami blond mogą sięgać po kremy z filtrami o średniej ochronie (powyżej SPF 20).

Filtry SPF 15 są zarezerwowane dla ludzi z ciemną karnacją, włosami w kolorze ciemnego blondu i brązowymi. Tylko osoby z bardzo ciemną karnacją, brązowymi lub czarnymi włosami mogą pozwolić sobie na kosmetyki zapewniające najniższą ochronę, czyli kosmetyki z filtrem SPF 6-10. Warto wiedzieć, że kosmetyków zapewniających maksymalną ochronę przed promieniowaniem powinny używać także osoby, które są m.in. po zabiegach laserowych i leczeniu retinoidami.

5. JAKIE WYRÓŻNIAMY RODZAJE FILTRÓW SPF?

W drogeriach znajdziemy różne rodzaje kremów przeciwsłonecznych – z filtrem chemicznym i mineralnym (inaczej zwanym fizycznym). Czym różni się ich działanie?

  • Działanie filtrów chemicznych, czyli syntetycznych pochodnych kwasów, polega na absorpcji szkodliwego promieniowania słonecznego. Wnikają w głąb naskórka i tam pochłaniają energię promieniowania UVB, przekształcając ją w ciepło. Filtry chemiczne „kopiują” działanie melaniny, czyli naturalnego pigmentu, który występuje w skórze. Do minusów kremów chemicznych można zaliczyć ryzyko pojawiania się podrażnień (dotyczy to szczególnie osób z cerą wrażliwą i naczynkową) oraz brak fotostabilności (niektóre kosmetyki mogą rozkładać się w wyniku działania promieniowania) – wówczas niestabilny filtr nie zapewnia efektywnej ochrony.
  • Filtry mineralne, czyli fizyczne, nie potrafią wniknąć w głąb skóry, a pozostawiają na niej tylko warstwę ochronną rozpraszającą promieniowanie UVB. Wśród składników filtrów mineralnych możemy znaleźć m.in. tlenek cynku (zinc oxide), który doskonale sprawdza się także w walce z premiowaniem UVA, a także dwutlenek tytanu (titanium dioxide), który z kolei świetnie chroni przed promieniowaniem UVB. Wadą kosmetyków tego typu jest kolor i konsystencja – są gęste, białe i bardzo ciężko rozsmarowuje się je na skórze. Ogromną zaletą jest natomiast blokowanie zarówno promieniowana UVA, jak i UVB.

CO ZAMIAST KREMU SPF NA TWARZ? CZYLI ALTERNATYWNE KOSMETYKI Z FILTRAMI

1. PRZECIWSŁONECZNA MGIEŁKA

To doskonały wybór dla osób, którym zależy na utrzymaniu ładnego makijażu przez cały dzień. Mgiełkę można aplikować na twarz kilkakrotnie w ciągu dnia bezpośrednio na make-up. Spraye z filtrem SPF mają lekką konsystencje i są niezwykle wygodne w użyciu.

2. PUDER Z FILTREM SPF

Kosmetyki tego typu łączą w sobie zalety dwóch produktów – nie tylko chronią przed promieniowaniem UV, ale także wygładzają skórę i matują ją, ukrywają niedoskonałości cery i ujednolicają jej koloryt.

3. KREM BB NA SŁOŃCE

Także kremy BB, których zadaniem jest wyrównanie kolorytu cery, mogą chronić skórę przed szkodliwym działaniem promieni słonecznych, zapobiegając powstawaniu zmarszczek, przebarwień i rumienia.

4. PODKŁAD NA LATO

Klasyczne kremy z filtrem mogą sprawiać, że nasza skóra będzie się błyszczała, a makijaż będzie mniej trwały. Dobrą alternatywą dla tradycyjnych kosmetyków na słońce są podkłady z SPF 50. Działają ochronnie na skórę, a przy tym zapewniają trwały makijaż.

SKÓRA DZIECI, A PROMIENIOWANIE SŁONECZNE

BUDOWA SKÓRY NIEMOWLAKÓW

Skóra niemowlaków jest nawet około 5 razy cieńsza niż dorosłego! Wynika to z faktu, że nie jest w pełni dojrzała – zarówno pod względem budowy, jak i funkcjonalności. Ma słaby płaszcz hydrolipidowy, który nie stanowi pełnej bariery ochronnej przed szkodliwymi czynnikami zewnętrznymi. Nie ma jeszcze odpowiedniej liczby włosów i gruczołów potowych, przez co nie zapewnia maluszkowi odpowiedniej termoregulacji. W porównaniu do dorosłych małe dzieci są bardziej narażone na wychłodzenie i przegrzanie organizmu. W kontekście promieniowania UV warto wiedzieć, że skóra niemowlaków słabiej produkuje melaninę (barwnik skóry, który chroni organizm przed skutkami promieniowania).

Ochrona przeciwsłoneczna

DZIECIĘCA OCHRONA PRZECIWSŁONECZNA

Z badań naukowych wynika, że beztroskie podejście do tematu przebywania dzieci na słońcu bez odpowiedniej ochrony („niech dziecko złapie trochę słońca”) może mieć w przyszłości bardzo poważne konsekwencje zdrowotne – już dwukrotne poparzenie skóry w okresie dzieciństwa aż dziesięciokrotnie może zwiększyć ryzyko zachorowania na czerniaka. Dlatego według zaleceń ekspertów niemowlęta do 6. miesiąca życia w ogóle nie powinny być narażane na działanie słońca.

Maluszki przebywające na słońcu kategorycznie muszą mieć zakrytą głowę, np. czapką z daszkiem czy kapeluszem. Około 15-30 minut przed wyjściem z domu trzeba także zabezpieczyć ich skórę poprzez nałożenie kremu z wysokim filtrem. Aplikację należy powtarzać co 2 godziny – podczas pobytu na plaży czy basenie zewnętrznym, po każdym wyjściu z wody i wytarciu ciała ręcznikiem. Dobrą praktyką jest także zakładanie dzieciom specjalnej odzieży chroniącej skórę przed promieniowaniem UV.

Jaki krem kupić dla dziecka? Najlepiej postawić na kosmetyk zapewniający wysoką ochronę przed promieniowaniem UVB i UVA oraz opierający się na filtrach mineralnych (naturalnych). Doskonałym wyborem będzie produkt z oznaczeniem SPF 50/PA+++.

JAK STOSOWAĆ KREMY Z FILTRAMI SPF?

Nakładanie kosmetyków z odpowiednim filtrem, szczególnie na skórę bezpośrednio narażoną na działanie promieniowania słonecznego, powinno być codziennym rytuałem pielęgnacyjnym – niezależnie od pory roku. Kremy przeciwsłoneczne należy nakładać na umytą i suchą skórę ciała. W przypadku twarzy, filtr nakładamy po oczyszczeniu cery, po nałożeniem kremu nawilżającego i przed zrobieniem makijażu. Warto także chronić skórę ust, stosując balsamy zawierające SPF 30.

Latem, szczególnie w czasie bardzo słonecznych dni, kiedy wystawiamy ciało na słońce, konieczne jest dodatkowe aplikowanie kosmetyków z filtrem co około 2-3 godziny. Uzupełnianie kremu wymagane jest także po każdym kontakcie skóry z wodą oraz wysiłku fizycznym. Warto wiedzieć, że bardzo wodoodporne kremy z filtrami utrzymują się na skórze przez około 80 minut od zanurzenia w wodzie, a większość kosmetyków chroni do 40 minut od kontaktu z wodą.

MITY NA TEMAT KREMÓW Z FILTRAMI

tzw. bloker daje 100% ochrony przed słońcem

Niestety, żaden kosmetyk nie daje pełnej ochrony przed szkodliwym promieniowaniem. Dlatego mimo stosowania najwyższych filtrów, warto dodatkowo chronić ciało przed bezpośrednim działaniem promieni słonecznych.

FILTRÓW POTRZEBUJEMY TYLKO LATEM

Za fotostarzenie odpowiedzialne jest promieniowanie UVA, którego natężenie jest stałe przez cały dzień, niezależnie od pogody czy pory roku. Aby zatrzymać postęp fotostarzenia się skóry, warto ją chronić nie tylko latem.

PROMIENIOWANIE UV NIE PRZENIKA PRZEZ SZYBY

Jak się okazuje na szkodliwe działania słońca możemy być narażeni, siedząc w samochodzie czy pracując przy oknie. Wpływ promieniowania UVA na skórę doskonale obrazuje zdjęcie 69-letniego kierowcy ciężarówki, które można znaleźć w Internecie po wpisaniu w wyszukiwarkę „Bill McElligott”. Na fotografii dokładnie widać efekty szkodliwego wpływu słońca na twarz pozbawioną ochrony.

STOSOWANIE DWÓCH FILTRÓW ZWIĘKSZA OCHRONĘ

Tutaj zasady matematyczne nie obowiązują! Filtry się nie sumują. Jeśli najpierw nałożymy krem z SPF 15, a następnie kosmetyk z SPF 25, nie otrzymamy ochrony na poziomie SPF 40.

FILTRY SPF CHRONIĄ PRZED CZERNIAKIEM

Niestety używanie kosmetyków z filtrami z wysokim SPF może jedynie spowolnić proces onkogenezy (prowadzący do powstania nowotworu), ale nie zatrzyma go. Oznacza to, że pomimo stosowania kremów przeciwsłonecznych, można zachorować na czerniaka. Dlatego im krócej przebywamy bezpośrednio na słońcu, tym lepiej dla naszego zdrowia.

WYSOKI FILTR SPF BLOKUJE SYNTEZĘ WITAMINY D

Nie ma dowodów na to, że stosowanie kremów ochronnych zmniejsza syntezę witaminy D w skórze. Warto jednak wiedzieć, że aż ponad 90% Polaków ma niedobory witaminy D. Wiąże się to z wyższym ryzykiem wystąpienia m.in. cukrzycy, niektórych nowotworów czy depresji. Dlatego warto suplementować witaminę D przez cały rok.

Powiązane wpisy